86-гадовая лідчанка шкадуе ўнука і спадзяецца на дапамогу дзяржавы

Вялікая і шматлюдная калісьці, мая родная вёска зараз па колькасці жыхароў зменшылася ў чатыры, а можа, і ў пяць разоў. Дамы раскупілі дачнікі, а старых, карэнных жыхароў засталася ўсяго жменька. Хтосьці здаравейшы, а хтосьці і зусім ужо нямоглы… Спачатку за адным, а потым і за другім замацавалі сацыяльных работнікаў – вядома, з ліку нямногіх застаўшыхся тут маладых мясцовых жыхароў. З аднаго боку гэта добра: старым ёсць догляд з боку дзяржавы, а маладым – праца. Але да добрага хутка прывыкаеш і пачынаеш яго не заўважаць. Апошнім часам назіраю: у той самай маёй вёсачцы ледзь не кожны стары чалавек лічыць, што абавязак па яго догляду ляжыць толькі на дзяржаве!

Ну вось, напрыклад, пажылая жанчына, маці трох дочак, якія жывуць у розных гарадах, прычым зусім нябедна, рэгулярна наведваюць яе ў вёсцы, а на зіму забіраюць да сябе, вырашыла, як і ўсе, аформіць сабе сацыяльнага работніка. “А як жа, – кажа, – вунь суседзяў даглядаюць, а мяне?” Бабулька абышла шэраг хат, дзе жывуць мясцовыя непрацуючыя людзі, але – дарма, са сваім крытычным поглядам так і не знайшла падыходзячай кандыдатуры: адзін п’яніца, другі гультай, а трэці... сам не хоча. Гэта я да таго, што днямі сутыкнулася яшчэ з адной падобнай гісторыяй.

З напісаным ад рукі пісьмом у рэдакцыю “Лідскай газеты” прыйшла 86-гадовая жыхарка аднаго з хутароў Дзітвянскага сельсавета: “У мяне была “апякунка” (сацыяльны работнік), якая добра да мяне адносілася, кожны раз прыходзіла і даглядала мяне. Але раптам догляд знялі. Я жыву на хутары, старая, нямоглая – а што, калі стане дрэнна? Буду ляжаць у лесе, пакуль дачка ці ўнук прыедзе…”

Канешне, пісьмо кранула, ды і сама бабулька – маленькая, зграбная, рухавая – выклікала спачуванне. Між іншым, у сітуацыі трэба было разабрацца, і мы сазваніліся з дырэктарам цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Таццянай Петух і распыталі, як жа сітуацыя выглядае насамрэч. “Так, – паведамілі нам, – догляд за гэтай бабуляй быў зняты яшчэ ў красавіку мінулага года. Падставай для гэтага паслужыў шэраг прычын…” Што гэта былі за прычыны, мы хутка даведаліся, накіраваўшыся разам са старшынёй Дзітвянскага сельскага Савета Інай Мяшкевіч па адрасе. 

Па сцяжынцы, якая зарасла з абодвух бакоў вялізнай крапівой, з-пад якой вытыркаюцца фрагменты дошак, металічных лістоў і ўсялякага хламу, дайсці да дома бабулі, падобнага на хатку на курыных ножках, нам не ўдалося: насустрач вылецела зграя ненавязаных сабак. Але бабуля высунулася з сенцаў і хутка выйшла на двор сама. На нашу прапанову зайсці да яе ў хату адмовіла, маўляў, патравіла дыхлафосам мух, так што дыхаць немагчыма. Але па акаляючай абстаноўцы можна было ўявіць: прыкладна тое ж, што мы ўбачылі на вуліцы, – і дома ў бабулі. Гэта ж мелі на ўвазе пад адной з “шэрагу прычын” і спецыялісты цэнтра сацыяльнага абслугоўвання. Дарэчы, улічваючы сітуацыю, некалькі год таму яны знайшлі магчымасць і выдзелілі жанчыне дапамогу, набылі цэмент і хацелі пакласці падлогу, якой (уявіце сабе!) у хаце не было. Але жанчына ад такой дапамогі чамусьці адмовілася. Увогуле, староннія людзі ў хату не дапускаюцца. Сацыяльны работнік, якая раней даглядала бабулю і з якой мы пазней сустрэліся, расказала, што за гады працы была ў бабулінай хаце ўсяго некалькі разоў, а дапамога яе пажылой жанчыне заключалася ў тым, каб прынесці дроў, вады, даставіць прадукты, і іншых гаспадарчых клопатах.

Калі наша размова зайшла ў праблемнае рэчышча, бабуля зноў паскардзілася на сваю старэчую долю: накшталт “хоць лягай і памірай”. А калі загаварылі пра сваякоў, высветлілася, што ў жанчыны трое дзяцей, ёсць дарослыя ўнукі. “Але яны на работах! – з інтанацыяй важнасці казала бабуля. – Дапамагаць мне ім няма калі”. “І ўсё ж – прыязджаюць, – хацелася запярэчыць бабулі. – Дык чаму ж не могуць хаця б элементарна навесці на падвор’і парадак?” А яшчэ – вельмі ўразіў хлевушок, каля якога мы спыніліся і ў якім бабуля (у свае 86!) трымае карову: ён, нахілены і падпёрты двума бярвеннямі, здаецца, вось-вось ляжа, як картачны домік, і, не дай Бог, накрые сабой і кароўку, і яе гаспадыню. “Карова гэта не мая, – патлумачыла бабуля, – а ўнука”.

– Але ж вы яе даглядаеце, – запярэчыла Іна Мікалаеўна, – на пашу выводзіце. І наконт сена клапаціліся, прыходзілі за дапамогай у райвыканкам.

“З касьбой падворка мы дапаможам, – адзначыла пазней Іна Мяшкевіч. – Але ж трэба, каб і сваякі паклапаціліся… Бачу не аднойчы, што ўнучка прыязджае, але не відаць, каб яна штосьці рабіла. А вось бабуля ёй, відавочна, стараецца дапамагчы”. Ніхто не супраць, няхай сабе бабуля і дапамагае, але ж ці не распешчваем мы такім чынам дарослых дзяцей, дарослых унукаў, якія ўзамен не хочуць браць на сябе аніякай адказнасці за старэйшых членаў сям’і? Бабуля ж гэтага не разумее, у яе – свая філасофія. “Ім няма калі, яны ўсе на работах, – зноў пярэчыць яна. – А вось чаму дзяржава не даглядае?”

Між іншым, выйсце з сітуацыі падказвае яна сама:

– У мяне ёсць добры дом у суседняй вёсцы. Ды толькі слуп нядаўна зламаўся – электрычнасці няма. І печ трэба рабіць. Унук прадасць карову, можа, дасць грошай.

– Што тычыцца электрычнасці, – заўважыла Іна Мікалаеўна, – дапаможам падключыць, але толькі пры адной умове: няхай унукі навядуць парадак каля таго дома – абкосяць хаця б. Трэцяе прадпісанне пішу ім – а выніку ніякага. Будзеце жыць у іншых умовах, магчыма, і работніка вам дадуць. А наконт каровы – дык фактычна ж вы яе і даглядаеце. Хіба не маеце права на дапамогу? 

Як бачым, жанчыне мясцовы орган улады гатовы дапамагчы – мы ж жывём у сацыяльна арыентаванай дзяржаве. Але ці прыме яна гэтую дапамогу? Ці прыслухаецца да тых слоў, што ёй кажуць, або зноў будзе стаяць на сваім? Так, яе можна зразумець. У сілу ўзросту, магчыма, цяжка прыняць іншую пазіцыю. Да таго ж, відаць, бабуля, якая ўсё жыццё апякуецца над дзецьмі, унукамі, пляменнікамі, перажыла цяжкія часіны, проста не можа інакш. Павага ёй за гэта. А вось маладому пакаленню сям’і пара задумацца: ці не ганебна, што бабуліна дапамога ім у разы пераўзыходзіць іх аб ёй клопат?